Historia sądeckiej sokolni to historia sokołów, pracy druhen i druhów w społeczności miasta i regionu na przestrzeni wielu lat. Przed powstaniem nowosądeckiego gniazda w niewielkim bo zaledwie kilkunastotysięcznym mieście w drugiej połowie XIX w. życie społeczne powoli dźwigało się z apatii zaborczej prowincji. Przełomowym wydarzeniem dla Nowego Sącza i Sądecczyzny było uruchomienie linii kolejowej odcinka tarnowsko - leluchowskiego w 1876, co zakończyło okres regresu miasta. Droga życia w postaci linii kolejowej sprzyjać będzie życiu kulturalnemu regionu. Za kilkanaście lat a następnie kilka kolejnych dekad na wielu połączonych nią odcinkach powstaną gniazda sokole, a pracownicy kolei będą mieli wydatny wkład w powstanie i trwanie Towarzystwa Gimnastycznego w regionie. Przed powstaniem Sokolstwa oprócz stowarzyszeń religijnych prym w mieście wiodły organizacje cechowe, rzemieślnicze i ogólnie związane z wykonywanym zawodem.
Zarys historii sądeckiej sokolni
![](https://sokolniasadecka.pl/images/uploads/sokolniasadecka_pl/block/photoImage/thumb_block/af-584-cwiczenia-maczugami-podczas-zlotu-sokolego-w-nowym-saczu-11-12-czerwca-1905-roku-brak-autora-fotografii.jpg)
![](https://sokolniasadecka.pl/images/uploads/sokolniasadecka_pl/block/photoImage/thumb_block/dsc04500.jpg)
![](https://sokolniasadecka.pl/images/uploads/sokolniasadecka_pl/block/photoImage/thumb_block/ap-49-nowy-sacz-budynek-sokola-naklad-okregowego-kola-zwiazku-inwalidow-wojennych-rz-p-w-nowym-saczu.jpg)
Sokolnia i przestrzeń działania gniazda będzie w swojej historii jeszcze wiele razy miejscem narodzin wielu dziedzin aktywności mieszkańców miasta, obok harcerstwa powstało przy sokolni Polskie Towarzystwo Tatrzańskie „Beskid”. W „Sokole” urządzano spotkania, koncerty, przedstawienia teatralne, kiermasze, wieczornice, czy zabawy taneczne, dające okazję do działalności charytatywnej. Prowadzono własne zespoły artystyczne.
![](https://sokolniasadecka.pl/images/uploads/sokolniasadecka_pl/block/photoImage/thumb_block/arch-mns-7229-12-fotografia-druzyny-sokolnikow-w-nowym-saczu-ok.1905%20roku%2C%20brak%20autora%20fotografii.jpg)
![](https://sokolniasadecka.pl/images/uploads/sokolniasadecka_pl/block/photoImage/thumb_block/af-1558-nowy-sacz-druchowie-w-strojach-sokolniczych-ok.1905%20roku%20na%20pi%2C%20brak%20autora%20fotografii.jpg)
Z drugą wojną światową przyjdzie zniszczenie gniazda i całkowite załamanie tradycyjnej działalności „Sokoła”. W budynku gniazda mieścić się będzie niemieckie kino i kasyno. Członkowie gniazda jako elita patriotyczna i intelektualna będzie ofiarą masowych represji, druhowie jeśli nie ujdą z kraju, trafią do niemieckich obozów lub zginą od niemieckiej kuli w masowych egzekucjach. Po wejściu na ziemie polskie wojsk sowieckich nie ustaje prześladowanie, polscy komuniści po rozprawie z podziemiem niepodległościowym, rozpoczynają okres przejmowania kontroli nad majątkiem prywatnym organizacji zwłaszcza względem komunizmu „nie pewnych” ideologicznie. Już w 1945 r. rozpoczyna ponownie działać kino w budynku, tym razem służy ono propagandzie nowych okupantów. W 1952 r. Kino „Świt” zmienia nazwę na "Przyjaźń", a następnie od końca lat 50 tych do 1993 pojawia się nazwa "Podhale". Mimo wielu drobnych prac remontowych budynek popadał w powolną ruinę. Ratunkiem dla sokolni było przekazanie jej w 1991 r. do dyspozycji Wojewódzkiego Ośrodka Kultury, po reformie administracyjnej działającego jako Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ. Rozpoczął się powoli proces odbudowy budynku, którego piękne oblicze podziwiają dziś mieszkańcy miasta i goście z kraju i zagranicy. W 1993 r. na szczyt fasady sokolni powróciła rzeźba sokoła. Przebudowa trwająca od lat 90-tych do 2004 r. dała możliwość dostosowania budynku do nowych potrzeb, każdą remontowaną salę honorowano tablicami pamiątkowymi na cześć członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Nowym Sączu. Otwarto kolejno mniejszą salę kinową im. druha Piotra Kosińskiego, salę małych form im. druha Romana Sichrawy na I piętrze, na II piętrze salę im. druha Bolesława Barbackiego, w podziemiu mieści się sala im. druha Stanisława Flisa. Głównej sali widowiskowej obrano za patrona druha Lucjana Lipińskiego, pierwszego prezesa i jednego z ojców założycieli Sokolstwa w Nowym Sączu. W budynku sokolni obok sali druha Romana Sichrawy znajduje się izba pamięci sądeckiej sokolni, w której znajdziemy eksponaty związane z działalnością druhów, wśród nich mundury, wyposażenie, stroje i fotografie. Dziś Sokolstwo wróciło w progi budynku jako jedna z wielu organizacji, które odnajdują tu swój dom. Misja Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ poprzez krzewienie Idei Sokolstwa pozwala na przeniesienie Idei Sokolstwa na Sądecczyźnie w kolejny XXI w. zgodnie z testamentem druhów założycieli.